Inzicht




art brain 1


‘Het ežgenlijke probleem is dat u niet gewoon rustig thuis op de bank kunt blijven zitten.’†Aldus opende een Tibetaanse geestelijke een aantal jaren geleden in Lausanne z’n betoog tegenover een sporthal vol grinnikende Zwitsers.


TertŲn

Recentelijk werd hij in Frankrijk†wegens seksueel wangedrag†door een grote groep vrouwen aangeklaagd. Opmerkelijk want deze Tibetaan staat al jaren op wikipedia te boek – niet als lama of tulku maar – als tertŲn:†‘hij die verborgen schatten dient te ontsluiten.’†

Door het bewerken en wereldwijd verkopen van het eeuwenoude Tibetaans Boek van Leven en Dood voldeed deze ‘bissnissclass guru’ daar wel degelijk aan.†


Aldous Laura kopie

Aldous Huxley & Laura Archera

‘Het eigenlijk probleem’ is het even ware als oude clichť dat elk mens zijn eigen grootste tegenstander is. Dat elk mens dat ik, ego of zelf tot zwijgen moet brengen als het niets gevraagd wordt.

Of zoals Aldous Huxley na een dosis mescaline (uit cactussen) in ‘The Doors of Perception’ optekende: ‘Wat een zegening om die storende neuroot die ’s nachts de show probeert te runnen, even uit de weg te hebben.’

'conscious'

Een tijdje tob je over een bepaalde kwestie, jongleer je met allerhande gedachten en veronderstellingen, en dan ineens, in ‘een onbewaakt moment’ is het klaar. Geen idee waar de ingeving vandaan kwam, maar even was er dat doorkijkje en weg is het probleem. Opgelost.

Sommige wetenschappers veronderstellen dat er op zo’n moment van inzicht een fysieke verandering in de celstructuur van de hersenen plaatsvindt.(1)†

Dit leidt direct tot de vraag: is het probleem mens –– met al z’n geweld en tribalisme –– er dan niet bij gebaat als we zulke mutaties in de hersencellen kunnen bewerkstelligen?

soma

In vrijwel elke cultuur en religie werd dit de afgelopen millennia met allerlei geestverruimende middelen geprobeerd.†

Niet langer de geleidelijke middenweg volgen maar direct doorstoten naar die andere veronderstelde spirituele wereld – where angels fear to tread.


demonen

‘Hoe denk je dat sjamanistische culturen anders tot al die demonen kwamen?’ schamperde ooit een psychonaut (lsd-gebruiker).

†Ik had er niet eerder bij stilgestaan en stamelde maar wat terwijl het kwartje naar beneden ratelde en er in mijn geestesoog bingo! oplichtte.†




mongolian masks

Sjamanen met†maskers†in MongoliŽ.

Een van de adviezen uit het Tibetaans Boek van Leven en Dood luidt: nooit wegrennen, zie je demonen onder ogen. ‘Wat moet je hier in mijn hersenpan? Heb je me soms wat te leren?’†

Phurba IMG 8552

Vandaar de vele rituele voorwerpen zoals een lasso of phurba: om de demonen in je hoofd ermee vast te pinnen en onder ogen te zien.

huxley bookcover 2







Maar hoe†creŽer je 'een onbewaakt moment’?

Door de bewaker te drogeren, meende Aldous Huxley.

Of zoals de eerste lsd-therapeuten, de ‘wetenschappelijke reisleiders’ in de vijftiger jaren, 'het vluchtschema’ samenvatten:

‘Jarenlange therapie teruggebracht tot ’n luttele namiddag.’


Mar4Mar16a







Recentelijk verscheen ‘How to change your mind door Michael Pollan. What the new science of psychedelics teaches us about consciousness, dying, addiction, depression and transcendence.

De ‘how to’ titel is vast commercieel goed uitgedacht maar suggereert een systeem van aanpak, hetgeen bij dit onderwerp alleen hout snijdt als er niets anders zou worden geadviseerd dan: take a pill.

Het boek behandelt dan ook met name de medische toepassingen vanaf de vijftiger jaren alsmede zijn eigen proefondervindelijke ervaringen met†psychedelische†middelen, zelfs met†5-MeO-DMT (kikkergif).


Leeuw monster


Opmerkelijk veel vrienden en†kennissen†bleken de uitgebreide NRC-recensie geÔnteresseerd te hebben gelezen.†

Pollan houdt van een wetenschappelijke benadering als alibi voor z’n psychedelische escapades.†Wat spirituele implicaties betreft blijft hij afstandelijk zo niet bangig (terwijl als die twee nou ergens enigzins samengaan…).

Dan is Hartzema’s De Vlucht van de Garudaof Van der Velde’s†Schermerwoorden††‘oneindig' veel beter. ( 7 & 8 )


NRC: ‘Pollan beschrijft het zo: in zo’n trip lost tijdelijk min of meer het bindweefsel van het menselijk ego op.†

De ervaren werkelijkheid wordt helemaal anders omdat de ordening die het centrale ‘ik’ normaliter oplegt aan de waarneming tijdelijk wegvalt.’


INZICHT

Er schijnt een vertaling in de maak. Alleen al aan de titel komt mijn amateurisme niet voorbij: ‘Hoe je aandacht te verleggen’. Zoiets?†

Want ‘hoe van gedachten of mening te veranderen’ als er geen ik is?†


In essentie gaat het gebruik van geestverruimende middelen over how to silence your brain.

Oude boeddhistische wijsheid stelt – bijvoorbeeld tijdens meditatie –†dat†mind of gewaarwording alleen plaats heeft als het ik zwijgt. Pas dan kan er sprake zijn van intelligentie en belangeloze liefde.†

Zoals de oude wijsgeer sprak:†‘Beauty is when the self is not.’ (4)


Indra jatra


Mask Nepal

De verwarring omtrent het begrip mind is echter algemeen sinds mindfulness tot een cursus voor een bepaalde methode is verworden.†


Pollan blijft echter op veilige afstand van de vraag wat mind en brain precies inhouden, laat staan in relatie tot het ik-ego-zelf.†


Ergens helemaal in opgaan, ŗl je aandacht geven, jezelf verliezen – de taal kent talloze uitdrukkingen voor de afwezigheid van het ik.†

Opmerkelijk is dat dan ‘het idee van tijd’ eveneens wegvalt.†

Gerichte aandacht (concentratie) is van een andere orde, want vanuit de wil aangestuurd. Zolang er een ik als centrum is, blijft de aandacht-cirkel beperkt. Elke gewaarwording wordt gekaderd en gekleurd door wat je weet en voelt – en dat is beperkt want nimmer volledig.†

art brain 2

Alles dat binnenkomt wordt immers afgemeten aan eigen ervaringen, wensen, angsten, conditioneringen, pijnen en al dat ieder mens – waar dan ook – eigen is.

Dit klinkt misschien hoogdravend abracadabraas, maar het is bijvoorbeeld de reden waarom velen nooit zelfs maar overwegen om een poging tot meditatie ‘te gaan zitten doen’.

Zolang het ik niet zwijgt, blijft het ‘doen alsof’. Want wie precies wil ‘die storende neuroot even uit de weg’ hebben..?†

Anders gezegd: geen vrijheid-van maar bevrijding. Geen interval tussen twee geluiden maar de stilte van leegte.†


art2


Je hoeft geen gelovige te zijn om in te zien dat dit is waar elke religieuze stroming – inclusief†sjamanisme – in de kern over gaat.†

Evenmin hoef je een junkie te zijn om te begrijpen dat mensen zich desnoods afhankelijk maken van rituelen, priesters, cursussen of geestverruimende middelen om†‘het onbewaakte moment’ keer op keer te herbeleven.


art4

Detail†Tibetaanse thanka

De grote wereldreligies stammen uit de periode van circa 600 voor tot 600 na Christus.†Is er werkelijk weinig meer dan hun grote gemene deler dat het leven lijden is? Is de mens dan niet verder geŽvolueerd?

Levensgulzig als chronisch optimisten doorgaans zijn, hechten ze zich aan de momenten dat ze zich ‘even helemaal gelukkig’ voelden.†

Al het andere wordt weggezet als bijvoorbeeld doemdenken – dat malle, stigmatiserende werkwoord uit de tachtiger jaren – zonder zich af te vragen waarom geluk voorbij is zodra je eraan denkt of benoemt en in feite alleen in retrospectief bestaat; als herinnering.


art

Reeds duizenden jaren beseft elke niet-christelijke steppe-, woestijn-, jungle-, berg- en zelfs polderbewoner die zich hier enigszins in verdiept, wat ‘het eigenlijke probleem’ is:†

zodra je†‘het onbewaakte moment' nastreeft, is het buiten bereik.†De wens komt immers uit de wil van†het ik voort.†

Anders bekeken: de mens is en blijft z’n eigen grootste tegenstander.†

MonotheÔstische godsdiensten als het christendom of de islam bestempelen het ik-ego-zelf als te zondig om in hun paradijs te kunnen bestaan. Religieuze stromingen als het hindoeÔsme of het boeddhisme gaan wŤl in op de vraag: wat is dat ikke-van-ik dan eigenlijk?†

Hun antwoord is verrassend eenvoudig: het ik bestaat uit weinig meer dan geheugen (dwz. conditionering, ervaring, angsten, etc).

brainwashed

Rond het vierde jaar begin je behalve gezichten en woordjes ook ervaringen te onthouden, ze te benoemen en te vergelijken – het is kortom de tijd dat je ‘ik’ begint te zeggen.

‘Onzin!’ puft jogging-vriendin, van huis uit psychologe maar inmiddels toch een wijze oudere vrouw geworden, ’ook het lichaam heeft geheugen. Reeds in de baarmoeder!’

Daarom even een zijsprong.

In de tachtiger jaren, toen in Ierland en de VS de anti-abortusbeweging luid van zich liet horen, deed de Evangelische Omroep er nog een schepje bovenop. Ter ledenwerving ongetwijfeld. Hun propaganda zei met zoveel woorden dat zelfs het mannelijk zaad reeds uit godgegeven leven bestond.

De volgende ochtend raadde Stoker in een†‘voetnoot' op de voorpagina van de Volkskrant de EO-leden aan ergens even ’n verkoudheid op te lopen, om vervolgens hun neus flink te snuiten en de inhoud onder een microscoop te leggen. Volop leven!

Om džt soort geheugen, eigen aan elk levend organisme, gaat het hier niet. Evenmin over het praktische geheugen: welke trein je moet nemen naar huis en hoe je dan het lichtknopje hanteert.†

Het gaat hier om het innerlijk, psychologisch opgebouwd geheugen.

Bijgevolg gaat het dan al gauw over de onvoorstelbare (kunstzinnige of wetenschappelijke) resultaten die de mens de afgelopen millennia wist te behalen terwijl hij van binnen volstrekt onderontwikkeld bleef. Zie het geweld, egoÔsme en tribalisme rondom.

Dus… dan maar een pilletje als inhaalslag? Het verschil tussen evolutie en revolutie is per slot slechts het mensenidee genaamd tijd.

Yeah, mind blowing.


brainscan


Leary

De eerste Be-In in ’67 verstrekte in het Golden Gate Park (San Francisco) gratis 25.000 lsd-trips aan de bezoekers. Een klein jaar later gebeurde hetzelfde tijdens The Summer of Love. Met in de speakers corner Timothy Leary: ‘Turn on, tune in, drop out!’.

Ronald Stark

Met verbazing en afschuw kijken tegenwoordig in de Silicon Valley the me-networkers naar het psychedelica-gebruik tijdens de zestiger jaren. Op z’n best veroordelen ze het als: applied mysticism. (2)†

Ze hebben weinig op met de langharige boundless beings van toen. Het doet er kennelijk niet toe dat die ouwe lui behalve het bedenken van de ict-wereld zich tevens focusten op mensenrechten, vredesbewegingen, Whole Earth organisaties voor voedsel, milieu, overbevolking –– om maar wat te noemen.


anti-war demonstrations


keith haring

De toenmalige ‘nerds’ wisten – mede dankzij boundless psychedelica gebruik – een ongekende virtual reality in cyberspace te visualiseren.

peace

Tegelijkertijd werkte een deel van hen aan acute levensvraag-stukken als een lekkerderder geluid voor hun Grateful Dead muziek.†

Tekenend voor de tijdgeest was wellicht dat ze hun ontdekking van stereo-geluid aanvankelijk wegzetten als asociaal: niet iedereen zou de beste weergave horen, alleen zij die in het midden zaten. (5)


Golden Gate Park


Hofmann

Aanvankelijk, in de jaren ’45-’62, werden geestverruimende middelen voornamelijk voor wetenschappelijk onderzoek gebruikt.†

Aandoeningen waarmee patiŽnten ‘die in hun eigen ik gevangen zaten zoals depressie, verslaving en bepaalde traumata’ goed leken te behandelen.(3)

In Nederland liet prof. J Bastiaans met gebruik van lsd oorlog-slachtoffers hun kampsyndroom herbeleven –– opdat ze betere nachtrust verkregen.


Cary Grant



Afgezien van de onvermijdelijke bad trips ervoeren patiŽnten volgens research-resultaten uit die begintijd doorgaans vooral ‘een intense warmte en harmonie’.

Eventuele verbeteringen werkten wel maandenlang door maar bleken doorgaans niet blijvend.


gnostic media
illegal 2


life threat



In retrospectief vinden hedendaagse therapeuten en ict-creatievelingen dat ‘die halvegare hippies’ die met hun ‘krankzinnige dosissen’ de binnenkant van hun schedel aftastten, de schuld ervan zijn dat er een set back van maar liefst vier decennia is geweest.


STanley Grateful Dead


Sinds 1998 is het experimenteren met het niet-verslavende lsd (uit graanschimmel) en psilocybin (uit paddenstoelen) in de VS†echter geleidelijk weer wettelijk toegestaan.†

Kennelijk dringt het nu tot de politiek door dat het toenemende gebruik van pijnstillers (uit opium) weliswaar op zeer neoliberale wijze zeer winstgevend is – met name voor de o, zo kunstminnende Sackler familie – maar dat het inmiddels tot vele, vele verslaafd-gemaakten heeft geleid.

De huidige 2.0 ict-generatie past sinds een enkele jaren microdosing toe: een hele lichte, drie-dagelijkse dosering lsd of psilocybin. Naar eigen zeggen: om creatiever te kunnen focussen op hun carriŤre-doelen.†

Op hun beurt had de 1.0 generatie psychonauten dit veroordeeld als pragmatisme – toentertijd een vloek, tegenwoordig een vereiste op elk cv.


George Harrison


Leary Ginsberg

Met name Timothy Leary – volgens de oorspronkelijke psychonauten een ergerlijke narcist die met verkeerde publiciteit alle eer naar zich toe trok – zorgde ervoor dat de beoogde ‘nationale mentaliteits-verandering’ (mind you)†niet werd bewerkstelligd maar wel juist de criminalisering van geest-verruimende middelen.

Peace, love, flower power, I am you and you are me and we are all together… de Nixon regering zag de bereidwilligheid onder jongeren om het leger in te gaan rap afnemen.†

Huxley Hubbard Heard

Day-trippers verkozen Lucy in the Sky with Diamonds (4) boven een enkeltje Vietnam –– ook al was een lsd-trip evenmin per definitie een retourtje.

Er bestaat nog een tape van een bijeenkomst in Los Angeles van de pioniers uit het prť-hippie tijdperk.(3)

Stuk voor stuk interessante namen om verder op te googlen:†Humphry Osmond, Sidney Cohen, Myron Stolaroff, Willis Harman, Timothy Leary en met name Al Hubbard, als altijd in uniform, bewapend en tijdens de bijeenkomst reeds 78 jaar oud.

Sandoz lsd

Hoe nu verder? had het motto van hun historische bijeenkomst kunnen luiden.

Op de band is op gegeven moment te horen dat uitgerekend Leary aan de groep de vraag voorlegt:

'Heeft iemand hier het gevoel dat we fouten hebben gemaakt?’

Na enige stilte mompelt er iemand:†

‘Ja, niemand gaf het aan Nixon.’


Aldous Laura

PS: Op z’n sterfbed in 1963 verzocht Aldous Huxley – op een bewaard krabbeltje – z’n vrouw Laura hem te injecteren met een lichte dosis lsd.




Och, arm brein, zwijg

Het denken kan nooit een psychologisch probleem oplossen.†

Het denken is nooit nieuw en kan daarom nooit een werkelijk diepgaande vraag beantwoorden.

Het oude brein kan psychologische problemen niet oplossen.(6)


School of fine arts mentor


  1. David Bohm in gesprek met J. Krishnamurti. Audio, 1972.
  2. ‘How Silicon Valley discovered LSD.’ FT 12 augustus 2017
  3. Michael Pollan: ‘How to change your mind.'
  4. Beatles songtitles.
  5. Jesse Jarnow: ‘Heads, a biography of psychedelic America.’
  6. J. Krishnamurti: ‘The awaking of intelligence.
  7. Robert Hartzema: ‘Shabkar. De Vlucht van de Garuda’. Karnak.
  8. Paul van der Velde:†‘Schemerwoorden, boeddhistische poŽzie uit middeleeuws Bengalen.’Boekhandel Roelants.

BLOG INDEXNederlands

HOME



tAll photographs and texts © Kashba, Ais Loupatty & Ton Lankreijer. Webdesign: William Loupatty.